Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini düşünen kişiler için son çare niteliğinde bir iç hukuk yoludur. Bu yazıda, bireysel başvurunun kimler tarafından, hangi şartlarla ve hangi sürede yapılabileceğini 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'a göre inceliyoruz.
Bireysel Başvuru Hakkı Nedir?
6216 sayılı Kanun m.45 uyarınca herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Ancak bunun için, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.
Bireysel Başvuru Kimler Tarafından Yapılabilir?
6216 sayılı Kanun m.46 uyarınca bireysel başvuru, ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişiler tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri yalnızca kendi tüzel kişiliğine ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle başvurabilir. Yabancılar ise yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak bireysel başvuru yapamaz.
Başvuru Hangi Sürede Yapılmalıdır?
6216 sayılı Kanun m.47/5 uyarınca bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir; Mahkeme öncelikle mazeretin geçerli olup olmadığını inceleyerek talebi kabul veya reddeder.
Başvuru Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?
6216 sayılı Kanun m.47 uyarınca bireysel başvurular harca tabidir. Başvuru dilekçesinde; başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri, ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa hükümleri, ihlal gerekçeleri, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar, bu yolların tüketildiği (veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği) tarih ile varsa uğranılan zarar belirtilmelidir. Dilekçeye dayanılan deliller, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneği ve harcın ödendiğine dair belge eklenmelidir. Başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa vekâletnamenin sunulması gerekir.
Kabul Edilebilirlik Şartları Nelerdir?
6216 sayılı Kanun m.48 uyarınca, bireysel başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için m.45-47'de öngörülen şartların taşınması gerekir. Mahkeme; Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir. Kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır; kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ edilir.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce mutlaka başka bir yola
başvurmak gerekir mi?
Evet. İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal
için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının
tamamının tüketilmiş olması, bireysel başvurunun ön şartıdır.
Bireysel başvuru süresi kaç gündür?
Başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu
öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün
içinde yapılması gerekir.
Süre kaçırılırsa hiçbir şekilde başvuru yapılamaz mı?
Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin
kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini
belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir.
Diğer güncel AYM ve AİHM kararları hakkında detaylı bilgi için AYM & AİHM Makale ve Kararları sayfamızı da inceleyebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaylar için mutlaka bir avukata danışılmalıdır.